สัมมาทิฏฐิ

โดย อาจารย์มิตซูโอะ คเวสโก
 
พุทธศาสตร์เป็นศาสตร์ว่าด้วยสัมมาทิฏฐิ ความรู้ชอบ ความเห็นชอบ
ทั้งรู้ทั้งเห็นตามความจริงว่า ทุกสิ่งทุกอย่างในโลกนี้เป็นไปตามเหตุและผล
สิ่งนี้ๆ มีอยู่ สิ่งนี้ๆ จึงเกิดขึ้น
ถ้าสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้ก็ไม่เกิดขึ้น
ทำเหตุดี ผลก็ดี
ทำเหตุไม่ดี ผลก็ไม่ดี
ผลต้องอาศัยเหตุ และมีปัจจัยที่พอดีๆ กัน
สมมุติว่า เรามาอยู่ที่นี้อย่างนี้ได้กินส้มอร่อย นึกอยากจะปลูกไว้สักต้นหนึ่ง ได้กล้าไม้ดีต้นหนึ่ง เอาไปบ้านปลูกที่บ้าน กล้าไม้พันธุ์ดีเรียกว่า เหตุดี ต้นไม้นี้ถ้าจะให้งอกงามเจริญเติบโตให้ผลิตผลเร็วต้องอาศัยปัจจัยพอดีด้วย หากเลือกดินดี ปุ๋ยดี แสงสว่างพอดี น้ำพอดี สิ่งเหล่านี้เรียกว่า ปัจจัย ปัจจัยสนับสนุนพอดีๆ แล้วต้นไม้ก็โตเร็ว ถ้าต้นไม้พันธุ์ดี แต่ขาดปัจจัย เช่น ปุ๋ยไม่ดี น้ำไม่พอ ต้นไม้ก็จะตาย
………. เหตุดี ปัจจัยพอดี ผลิตผลดี
เหตุดี ปัจจัยไม่ดี ผลไม่ดี
เหตุไม่ดี ปัจจัยดี ผลไม่ดี
เหตุไม่ดี ปัจจัยไม่ดี ผลไม่ดี
มีแต่เหตุ ไม่มีปัจจัย หรือไม่มีเหตุมีแต่ปัจจัย ไม่มีผลเลย
 
ชีวิตของเราก็เหมือนกัน ชีวิตของเราอยู่ได้ก็ต้องอาศัยบิณฑบาต (อาหาร) จีวร (ผ้านุ่งห่ม) เสนาสนะ (ที่พัก) และเภสัช (ยารักษาโรค)
 
ญาติโยมผู้มีศรัทธาอุปฐากแก่พระผู้มีศรัทธา ก็จะเกิดพระปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ เป็นไปเพื่อละกิเลส พระอริยสงฆ์ มรรคผล นิพพานจะปรากฏในโลก ถ้าพระที่มีศรัทธามีอยู่ แต่ขาดแคลนปัจจัย 4 ก็จะไม่ค่อยได้ปฏิบัติเหมือนกันญาติโยมทำบุญกับพระที่ไม่มีศรัทธาก็ไม่เกิดประโยชน์ บางครั้งพระมีศรัทธาดี ตั้งใจปฏิบัติและปฏิปทางดงาม น่าเลื่อมใส ญาติโยมก็พากันถวายลาภสักการะมากๆ ในที่สุด ไม่ได้ผลดี หรือพระก็สึกออกไป คล้ายกับว่า ปุ๋ย น้ำเป็นปัจจัยที่จำเป็นมากสำหรับต้นไม้ แต่มากไปก็เกิดโทษเหมือนกัน
 
ตัวเราคือตัวเหตุ สิ่งแวดล้อมคือปัจจัย
เรามีกิเลส โทสะอยู่ แต่เขาพูดถูกใจ ก็ไม่โกรธ
เรามีกิเลสโทสะอยู่ เขาพูดไม่ถูกใจ เราโกรธ
ถ้าเราไม่มีกิเลส หรือมีอยู่ แต่พอมีสติปัญญาคุ้มครองไว้ได้บ้าง เขาพูด ไม่ถูกใจก็ไม่โกรธ
พระพุทธเจ้าทรงสอนให้สนใจตัวเหตุนี้
ละเหตุชั่วละกิเลส ที่จิตใจของตนก็จะหมดปัญหา