10 ขั้นตอนการพัฒนาจิต ดับทั้งคู่

แปลโดยท่านพุทธทาส

คนและสัตว์           สูญลับ                   ดับสิ้นแล้ว

จันทร์แสงแวว        ว่างเปล่า                ไร้เงาอร่าม

ใครใคร่รู้                เรื่องซึ้ง                   พึงเพ่งความ

ลิลลี่ตาม               เถื่อนถวิล               กลิ่นสีเทอญ

บัดนี้เหลืออยู่แต่ความว่าง ทั้งคนทั้งวัวว่างไปไม่มีร่องรอยเหลือให้เป็นที่ตั้งแห่งความยึดถือแต่ประการใด แสงจันทร์ก็พลอยไม่รู้ที่จะส่องอะไรหรือเพื่อใครอีกต่อไป เมื่อไม่มีอะไรรับการส่อง เงาก็ไม่เกิดการสะท้อนขึ้นมาให้เป็นมายาอย่างนั้นอย่างนี้ แม้จะมีสิ่งต่างๆ อยู่สักกี่แสนกี่ล้านสิ่ง ทั้งนี้เพราะความไม่ยึดถือของบุคคลเพียงคนเดียวเท่านั้นเอง แม้จะเป็นวิมุตสุขมีรสเลิศสักเพียงไร ถ้าจิตปราศจากอุปาทานการยึดถือแล้วมันก็ว่างไปเช่นเดียวกัน แสงจันทร์จึงว่างและไม่มีหน้าที่ทำเงาเหมือนในกรณีอื่นๆ

ผู้ใดใคร่จะแก้ปฤศนาอันลึกซึ้งนี้ให้ได้โดยง่าย ก็จงกระทำโดยการทำวิมุติรสให้เกิดขึ้นแก่ใจตนเองโดยตรง จะเข้าใจทุกสิ่งอย่างแจ่มแจ้งและถึงที่สุด จึงขอแนะให้ไปเพ่งหาคำตอบเอาจากดอกลิลลี่เถื่อนพร้อมทั้งความหอมและความเขียวของมัน

ความว่างเป็นสิ่งที่ไม่มีลักษณะและไม่มีที่สิ้นสุดหรือขอบเขตวงกลมเป็นสัญลักษณ์แทนความว่าง จงลองเขียนสัญลักษณ์ของความว่างให้มีความหมายเหมาะสมกว่ารูปวงกลมนี้ดูเถิด นั่นแหละคือที่สุดของการปฤศนานี้